Kéo ghế lại đây, hôm nay đổi gió, dưới góc nhìn của một HR – người trực tiếp cầm JD đi tuyển dụng và cũng là người ký giấy rải “lay-off” mỗi đợt công ty cắt giảm – O sẽ vẽ cho các mom thấy thực tế phũ phàng của thị trường lao động 4.0+.
Thời buổi kinh tế khó khăn, từ khóa của mọi doanh nghiệp là “tinh gọn bộ máy”. Chữ “ổn định” đi lâu rồi. Bây giờ đi làm, nếu không định hình được mình đang phát triển theo hướng nào trong 3 trục dưới đây, thì sớm muộn gì cũng bị đào thải.
1. Phát triển theo chiều cao: lên sếp (xu hướng dành cho người mê quản trị)
Ngày xưa, cứ làm lâu năm sống lâu lên lão làng là auto được cất nhắc lên làm Trưởng nhóm, Trưởng phòng. Nhưng giờ thì…
- Thực trạng tinh gọn: Các công ty đang đập bỏ cấu trúc quản lý rườm rà (flattened organization). Họ cắt bớt tầng lớp quản lý cấp trung (middle manager) để báo cáo thẳng lên trên cho gọn. Ghế quản lý ít đi, cạnh tranh khốc liệt hơn.
- Ai sẽ đi được đường này? Chiều cao giờ đây không dành cho người chỉ giỏi chuyên môn, mà dành cho những người có tiềm năng và đam mê quản trị tài nguyên con người. Bạn phải biết cách tạo động lực, giao việc, giải quyết xung đột, và quan trọng nhất: Biết cách dùng người để đẻ ra tiền cho công ty.
- Tóm lại: Muốn leo cao, phải học cách làm sếp thực thụ, chứ không phải làm một “nhân viên xuất sắc được gắn mác Leader”.
2. Phát triển theo chiều rộng: kẻ sống sót đa năng (Generalist)
Đây chính là hệ quả trực tiếp của việc doanh nghiệp khát khao tối ưu chi phí. Bộ máy tinh gọn tức là ít người đi, nhưng khối lượng công việc vẫn y nguyên. Vậy ai làm? Chính là những nhân sự phát triển theo chiều rộng.
- Chân dung kẻ đa năng: Là 1 người có khả năng xử lý mượt mà một chuỗi các công việc liên quan. Ví dụ: Bạn làm Content, nhưng bạn ôm luôn cả khâu tổ chức event, biết đi booking KOCs, biết xây dựng cộng đồng, thậm chí có khả năng phân tích data để đề xuất promotion hay cải tiến sản phẩm.
- Giá trị của bạn: Bạn chính là “miếng ghép vạn năng” giúp công ty tiết kiệm một đống tiền thuê ngoài hoặc tuyển mới. Nó hoàn toàn tương tự như cách mấy con nhỏ Creative đang vận hành mà O đã kể trong bài viết: Thị trường Creative: Trả lương ‘Bản thường’ nhưng đòi nhân sự cấu hình ‘Pro Max’, và cái bẫy mang tên ‘Công ty đang tạo điều kiện’ ở kỳ trước.
- Tóm lại: Đường này dễ xin việc nhất hiện nay. Nhưng cẩn thận, ranh giới giữa “nhân sự đa năng giá trị cao” và “kẻ ôm đồm việc gì cũng làm nhưng hiệu quả thấp” nó mong manh lắm.
3. Phát triển theo chiều sâu: chuyên gia khó mà thay thế (Specialist)
Nếu chiều rộng là con dao Thụy Sĩ cái gì cũng cắt được, thì chiều sâu chính là con dao mổ của bác sĩ phẫu thuật – chỉ dùng đúng một việc, nhưng không gì thay thế được.
- Nghịch lý của thị trường: Khi công ty gặp khó khăn, họ sẽ sa thải hàng loạt những người làm việc ở mức “bình bình”. Nhưng! Họ luôn khao khát, trải thảm đỏ và sẵn sàng chi mạnh tay để săn lùng những Chuyên gia (Expert) giải quyết được bài toán khó nhất của họ.
- Họ là ai? Là người chỉ làm một ngách nhưng làm đến mức “thành thần”. Sự tồn tại của họ quyết định chất lượng cốt lõi của sản phẩm hoặc mang lại một lợi thế cạnh tranh độc quyền cho công ty. Cấp dưới nể trọng, cấp trên nể nang.
- Tóm lại: Con đường này đòi hỏi sự kiên định, thời gian dùi mài kinh sử và một tinh thần chịu đựng sự nhàm chán khi phải đào cực sâu vào một mảng và nỗ lực vươn lên làm top những người đứng đầu trong lĩnh vực. Đổi lại, bạn “miễn nhiễm” với bão sa thải.
Kết lại: đi đường nào là do DNA của bạn
Thị trường 4.0+ không có công thức chung cho tất cả.
- Bạn thích làm việc với con người, thích vận hành tổ chức → Hãy leo lên cao.
- Bạn tò mò, linh hoạt, thích nhảy số liên tục, muốn bao quát hệ thống → Hãy mở rộng.
- Bạn đam mê chuyên môn thuần túy, không thích chính trị công sở, chỉ muốn làm nghề → Hãy đào sâu.
Trong bối cảnh biến động như hiện nay, những người thành công họ không rập khuôn mình vào một hướng duy nhất. O mách nhỏ là họ đều đang chủ động vươn mình theo 2/3 hoặc thậm chí 3/3 hướng kể trên.
Nên còn trẻ, O mong rằng các em không ngừng học hỏi và trải nghiệm.
Đừng nhìn sang bát cơm của đứa bên cạnh rồi hoang mang. Hiểu thị trường đang cần gì, đối chiếu với thế mạnh của mình, chọn đường hướng và cắm đầu chạy thôi các mom ạ!
